22 Haziran 2026 - Pazartesi
Rakı Parasızdı, Çay 9 Kuruştu
1936 Türkiye’sinden 2026 Türkiye’sine 90 Yıllık Bir Yolculuk...
Yazar - Yusuf Mehmet Sarışın
Okuma Süresi: 6 dk.
Yusuf Mehmet Sarışın
msarisin@gmail.com - 0507 723 4769
Rakı Parasızdı, Çay 9 Kuruştu...
1936 Türkiye’sinden 2026 Türkiye’sine 90 Yıllık Bir Yolculuk
Sosyal medyada dolaşan bu ilan ilk bakışta insanı şaşırtıyor:
“Rakı parasızdır. Çay ve kahve 9 kuruştur.”
İlan, İstanbul Sarayburnu Çamlıköşk Gazinosu'nun açılışına ait ve 1936 yılında gazetelerde yayımlanmıştır. Dönemin gazete arşivlerinde aynı ilan yer almaktadır. İlanda rakının ücretsiz olduğu, Bomonti birasının fabrika fiyatından satıldığı, bira içene mezenin ücretsiz verildiği ve çay ile kahvenin 9 kuruş olduğu belirtilmektedir.
Bugünün insanı bu ilanı görünce önce fiyatlara takılıyor. Oysa bu küçük ilan, aslında Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki Türkiye'nin siyasal, ekonomik, kültürel ve sosyolojik yapısına açılan bir pencere niteliğindedir.
1936 Türkiye'si: Genç Cumhuriyetin İnşa Yılları
1936 yılında Türkiye Cumhuriyeti henüz 13 yaşındaydı.
Mustafa Kemal Atatürk hayattaydı. Cumhuriyet devrimleri büyük ölçüde tamamlanmış, Latin harfleri kabul edilmiş, kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiş, eğitim ve hukuk sistemi yeniden yapılandırılmıştı.
Siyasal açıdan Türkiye tek parti dönemini yaşıyordu. Devletin temel amacı, Osmanlı'dan kalan yorgun ve dağınık toplumu modern bir ulus-devlete dönüştürmekti.
Avrupa'da savaş bulutları dolaşıyordu. Almanya'da Hitler, İtalya'da Mussolini iktidardaydı. İspanya İç Savaşı başlamıştı. Dünya yeni bir büyük savaşın eşiğindeydi. Türkiye ise barışçı bir dış politika izleyerek kendisini yaklaşan fırtınadan korumaya çalışıyordu.
Ekonomik Görünüm: Fakir Ama Borçsuz Bir Ülke
1936 Türkiye'sinin ekonomik gücü bugünkü Türkiye ile kıyaslanamayacak kadar sınırlıydı.
Nüfus yaklaşık 16 milyondu. İnsanların büyük çoğunluğu köylerde yaşıyor, tarımla geçiniyordu. Sanayi yeni kuruluyordu. Demir yolları devlet eliyle yaygınlaştırılıyor, Sümerbank ve Etibank gibi kuruluşlar üretim hamlesinin lokomotifi oluyordu.
Kişi başına düşen gelir düşüktü.
Ancak ekonomik hayatın önemli bir özelliği vardı:
Türkiye henüz tüketim toplumuna dönüşmemişti.
Kredi kartı yoktu.
Taksit kültürü yoktu.
İthal ürün bağımlılığı çok sınırlıydı.
İnsanlar sahip olduklarıyla yaşamayı öğrenmişti.
Bugün milyonlarca insanın kullandığı otomobil, cep telefonu, bilgisayar ve internet gibi teknolojiler henüz hayal bile değildi.
Rakı Neden Parasızdı?
Aslında ilanın arkasında ticari bir pazarlama mantığı bulunuyordu.
Gazino işletmecisi müşteriyi içeri çekmek için rakıyı ücretsiz veriyor, gelirini mezeden ve diğer harcamalardan elde etmeyi hedefliyordu.
Bugün bazı işletmelerin "sınırsız çay", "ücretsiz kahve" ya da "bir alana bir bedava" kampanyaları yapması gibi bir uygulamaydı.
Dolayısıyla burada dikkat edilmesi gereken nokta rakının ücretsiz olması değil, dönemin eğlence kültürünün canlılığıdır. İstanbul'un gazinoları, kahveleri, tiyatroları ve mesire alanları şehir yaşamının önemli parçalarıydı.
Sosyolojik Türkiye: Köylerden Şehirlere
1936 yılında Türkiye nüfusunun yaklaşık yüzde 75'i köylerde yaşıyordu.
Elektrik birçok yerde yoktu.
Su şebekeleri sınırlıydı.
Okuma yazma oranı düşüktü.
Ortalama yaşam süresi bugünün çok altındaydı.
Buna rağmen toplumun ortak bir ideali vardı:
Cumhuriyetle birlikte yükselmek.
Bir öğretmen, bir memur ya da bir subay olmak birçok aile için büyük başarı sayılıyordu.
Bugün ise Türkiye nüfusunun büyük bölümü şehirlerde yaşıyor. Üniversite sayıları yüzleri geçti. İnternet dünyanın her köşesine ulaşıyor. Bilgiye erişim saniyeler içinde gerçekleşiyor.
Kültürel Hayat: Tiyatro, Gazino ve Cumhuriyet Aydınlanması
İlanda dikkat çeken bir başka ayrıntı da "Naşit Halide Temsilleri" ifadesidir.
Bu ifade dönemin tiyatro gösterilerine yapılan bir göndermedir. Gazinolar yalnızca yemek ve içki içilen yerler değil; aynı zamanda tiyatro, müzik ve sanat etkinliklerinin düzenlendiği kültür merkezleriydi.
1936 Türkiye'sinde televizyon yoktu.
Radyo yeni yaygınlaşıyordu.
İnsanlar eğlenmek için tiyatroya gidiyor, canlı müzik dinliyor, gazete okuyordu.
Bugün ise kültürel hayatın önemli bir kısmı dijital platformlara taşınmış durumda.
2026 Türkiye'si: Bölgesel Güç, Küresel Oyuncu
Aradan geçen 90 yılda Türkiye çok büyük değişimler yaşadı.
1936'nın 16 milyonluk tarım ülkesi;
2026'nın 85 milyonu aşan nüfusuyla sanayi, turizm, savunma teknolojileri, sağlık ve hizmet sektörlerinde bölgesel güç konumuna geldi.
1936'da yalnızca birkaç bin kilometrelik demir yolu vardı.
Bugün hızlı trenler, otoyollar, havalimanları ve dijital iletişim ağları ülkenin dört bir yanını birbirine bağlıyor.
1936'da gökyüzünde Türk yapımı bir uçak görmek istisnaydı.
Bugün Türkiye kendi silahlı insansız hava araçlarını, savaş gemilerini, helikopterlerini ve uydularını üretebiliyor.
Kazandıklarımız ve Kaybettiklerimiz
Bu 90 yıllık yolculukta Türkiye çok şey kazandı:
-
Daha uzun yaşam süresi,
-
Daha yüksek eğitim seviyesi,
-
Daha güçlü sağlık sistemi,
-
Daha gelişmiş ulaşım altyapısı,
-
Daha büyük ekonomik hacim.
Ancak bazı şeyleri de geride bıraktık:
-
Mahalle kültürünü,
-
Komşuluk ilişkilerini,
-
Yavaş akan şehir hayatını,
-
İnsanların birbirine ayırdığı zamanı.
1936'nın insanı daha fakirdi ama daha az yalnızdı.
2026'nın insanı daha zengin imkanlara sahip ama daha karmaşık bir hayatın içinde yaşıyor.
Sonuç
Sarayburnu Çamlıköşk Gazinosu'nun "Rakı parasızdır" ilanı aslında bir fiyat hikâyesi değildir.
O ilan, genç Cumhuriyet'in umutlarını, şehir hayatının canlılığını, ekonomik şartlarını ve toplumsal dönüşümünü anlatan küçük bir tarih belgesidir.
1936'dan 2026'ya uzanan 90 yıllık yolculukta Türkiye; köylerden metropollere, radyodan internete, daktilodan yapay zekâya, buharlı trenlerden uzay teknolojilerine ulaştı.
Bugün o ilandaki "çay 9 kuruş" ifadesine gülümseyerek bakıyoruz.
Ama asıl önemli olan, o günlerden bugünlere gelirken Türkiye'nin sadece fiyatlarının değil, hayallerinin, hedeflerinin ve ufkunun da büyümüş olmasıdır. Çünkü tarih bazen bir gazete ilanının satır aralarında saklıdır.
Yorumlar (0)
Tüm Yazıları
Köşe Yazıları
Yusuf Mehmet Sarışın
KRUVAZİYER TURİZMİ TÜRKİYE'YE MİLYARLARCA DOLARLIK FIRSAT SUNUYOR
Yusuf Mehmet Sarışın
YATAŞ: Yarım Asırlık Güvenin Adı, Didim’de Cengiz Ticaret Farkıyla
Yusuf Mehmet Sarışın
Rakı Parasızdı, Çay 9 Kuruştu
Yusuf Mehmet Sarışın
24 Yıllık Hasretin Üzerine Bir İnat Hikâyesi