02 Mart 2026 - Pazartesi
Ortadoğu’daki Savaşın Küresel Dengelere, Türkiye’ye ve İran’ın Geleceğ
Ortadoğu bir kez daha tarihsel bir kırılma eşiğinde. Bölgesel bir çatışma gibi görünen her gelişme, aslında küresel enerji güvenliğinden finans piyasalarına, Türkiye’nin jeopolitik konumundan İran’ın rejim tartışmalarına kadar geniş bir etki alanı yaratıy
Yazar - Yusuf Mehmet Sarışın
Okuma Süresi: 5 dk.
Yusuf Mehmet Sarışın
msarisin@gmail.com - 0507 723 4769
Ortadoğu’daki Savaşın Küresel Dengelere, Türkiye’ye ve İran’ın Geleceğine Etkisi
Ortadoğu bir kez daha tarihsel bir kırılma eşiğinde. Bölgesel bir çatışma gibi görünen her gelişme, aslında küresel enerji güvenliğinden finans piyasalarına, Türkiye’nin jeopolitik konumundan İran’ın rejim tartışmalarına kadar geniş bir etki alanı yaratıyor. Bu tabloyu duygusal değil; jeopolitik, ekonomik ve tarihsel perspektifle okumak gerekiyor.
1. Küresel Etki: Enerji, Güvenlik ve Bloklaşma
Ortadoğu’daki her sıcak çatışmanın ilk ve en sert etkisi enerji fiyatları üzerinden görülür. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve LNG sevkiyatı risk altına girdiğinde Brent petrol fiyatları hızla yükselir.
Bu yükseliş zincirleme bir etki yaratır:
Enflasyon artar
Merkez bankaları faiz indirimlerini erteler
Borsalarda satış dalgası görülür
Altın ve dolar güvenli liman olarak yükselir
ABD–Çin rekabetinin zaten yüksek olduğu bir dönemde Ortadoğu’daki bir savaş, küresel bloklaşmayı hızlandırır. Enerji koridorları ve lojistik hatlar yeniden şekillenir. Rusya–Ukrayna savaşı sonrası enerji denkleminde yaşanan kırılmanın benzeri daha sert biçimde ortaya çıkabilir.
2. Türkiye’ye Etkisi: Risk mi, Fırsat mı?
Türkiye coğrafi olarak krizin tam merkezindedir. Bu durum hem risk hem de stratejik avantaj barındırır.
Olası Riskler:
Enerji faturasında artış
Cari açıkta büyüme
Turizm gelirlerinde dalgalanma
Sınır güvenliği ve göç baskısı
Olası Fırsatlar:
Enerji transit ülkesi rolünün güçlenmesi
Diplomatik arabuluculuk kapasitesinin artması
Savunma sanayii ihracatında artış
Türkiye’nin en kırılgan alanı ekonomi. Petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış, enflasyon üzerinde doğrudan baskı yaratır. Borsa İstanbul’da dalgalanma, döviz kurunda yukarı yönlü hareket görülebilir.
Ancak kriz dönemlerinde jeopolitik değeri artan ülkeler, doğru diplomasiyle pozisyon güçlendirebilir.
3. İran’da Hamaney Sonrası Senaryo
Ali Hamaney Sonrası Ne Olur?
İran’ın bugünkü siyasal yapısı, 1979 devrimi sonrası kurulan “Velayet-i Fakih” sistemine dayanıyor. Rejimin ideolojik mimarı ise:
Ruhullah Humeyni
Hamaney sonrası İran için üç temel senaryo konuşuluyor:
Rejimin Devamı (En Olası Senaryo)
Devrim Muhafızları ve dini elit, sistem içinden yeni bir lider çıkarır. Rejim reform söylemi üretir ama yapısal değişime gitmez.
Kısmi Reform ve Güç Paylaşımı
Dini otoritenin sembolik kaldığı, seçilmiş kurumların güçlendiği hibrit bir model oluşabilir.
Rejim Değişikliği
Toplumsal hareketlerin büyümesiyle sistem kökten değişebilir. Ancak bu senaryo, dış müdahale veya büyük iç kırılma olmadan zor görünmektedir.
Şah Geri Döner mi?
1979 devriminde devrilen son Şah:
Muhammed Rıza Pehlevi
Bugün sürgünde yaşayan oğlu:
Rıza Pehlevi
Monarşi geri döner mi?
Teorik olarak evet, pratikte zor. Çünkü:
İran’da 40 yıllık ideolojik devlet yapısı var
Güvenlik bürokrasisi rejime bağlı
Monarşinin halk nezdinde nostaljik ama örgütlü bir gücü yok
Ancak ekonomik çöküş ve kitlesel halk hareketi yaşanırsa, geçiş sürecinde sembolik bir figür olarak Pehlevi adı gündeme gelebilir.
Monarşi mi, Molla Rejimi mi?
Bu soruyu duygusal değil, kurumsal açıdan değerlendirmek gerekir.
Kriter Monarşi (Pehlevi Dönemi) Molla Rejimi
Modernleşme Hızlı Seçici
Batı ile ilişkiler Güçlü Gerilimli
Toplumsal özgürlük Görece daha geniş Sınırlı
Siyasal katılım Sınırlı Sınırlı ama ideolojik
Gerçek mesele yönetim biçimi değil; hukukun üstünlüğü, ekonomik rasyonalite ve toplumsal meşruiyet üretip üretememektir.
Piyasalara Muhtemel Etkiler
Petrol ve doğalgaz fiyatlarında artış
Altın ve güvenli liman varlıklarda yükseliş
Gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışı
Borsalarda sert dalgalanma
Türkiye açısından:
Enerji maliyetleri artar
Enflasyon baskısı güçlenir
Faiz politikası zorlaşır
Döviz talebi artabilir
Ancak savunma ve enerji transit projeleri orta vadede avantaj sağlayabilir.
Sonuç
Ortadoğu’daki savaş sadece cephede yaşanmaz; borsada, enerji piyasasında, diplomasi masasında ve sokakta yaşanır. İran’da Hamaney sonrası dönem belirsizlik içeriyor; fakat kısa vadede sistem içi devamlılık daha olasıdır.
Şah’ın geri dönüşü romantik bir senaryo olarak kalmaya daha yakın görünmektedir.
Türkiye için ise mesele, krizleri fırsata dönüştürebilecek stratejik aklı ve ekonomik direnci gösterebilmektir.
Dünya yeniden şekillenirken, en kazançlı çıkanlar güçlü ordusu olanlar değil; güçlü ekonomisi, sağlam kurumları ve dengeli diplomasisi olanlar olacaktır.
Yorumlar (0)
Tüm Yazıları
Köşe Yazıları
Yusuf Mehmet Sarışın
Ortadoğu’daki Savaşın Küresel Dengelere, Türkiye’ye ve İran’ın Geleceğ
Yusuf Mehmet Sarışın
Didim'de 'Tekne Orucu' tutan çocukların heyecanı
Yusuf Mehmet Sarışın
Bugün 28 Şubat Post-Modern darbe nedir?
Yusuf Mehmet Sarışın
"Astığım astık kestiğim kestik" dersen Didimliler yemez.