DİDİM VE KIYI KUŞAĞI İÇİN ÇOK YÖNLÜ TEHLİKE

AYDIN’DA DEPREM RİSKİ: DİDİM VE KIYI KUŞAĞI İÇİN ÇOK YÖNLÜ TEHLİKE

Yusuf Mehmet Sarışın - Fayların yanı sıra zemin yapısı, sıvılaşma, tsunami, heyelan ve kaya düşmesi riskleri birlikte değerlendirilmeli.

Yusuf Mehmet Sarışın yazdı

Aydın, Türkiye’nin deprem tehlikesi yüksek bölgelerinden Batı Anadolu genişleme kuşağında bulunuyor. İl sınırları; Büyük Menderes grabeninin önemli bir bölümünü, Kuşadası–Söke–Didim kıyı hattını ve Karacasu havzasını kapsıyor.

Özellikle Didim ve yakın çevresinde deprem tehlikesinin yalnızca kara üzerindeki faylardan ibaret olmadığına dikkat çekiliyor. Söke–Balat–Büyük Menderes Deltası fay sistemi ile Kuşadası Körfezi ve Sisam çevresindeki denizaltı fayları, bölgenin birlikte değerlendirilmesi gereken başlıca sismik kaynaklarını oluşturuyor.

Didim’i etkileyebilecek fay sistemleri

MTA diri fay haritası, Aydın İl Afet Risk Azaltma Planı ve AFAD kaynaklarından derlenen bilgilere göre Aydın’ı etkileyebilecek başlıca faylar şöyle sıralanıyor:

• Büyük Menderes kuzey kenarı–Aydın Fayı

• Nazilli–Kuyucak fayları

• Söke–Balat–Büyük Menderes Deltası fay sistemi

• Kuşadası Körfezi–Sisam denizaltı fayları

Didim açısından Söke, Balat ve Büyük Menderes Deltası çevresindeki faylarla Ege Denizi’ndeki aktif sistemler özel önem taşıyor. Sisam açıklarında meydana gelebilecek güçlü bir deprem, Didim’in kıyı mahallelerinde hissedilebileceği gibi deniz seviyesinde ani değişim ve tsunami tehlikesi de doğurabilir.

Altınkum, Mavişehir ve Akbük’te kıyı tehlikesi

Didim’in Altınkum, Mavişehir, Akbük ve kıyıya yakın diğer yerleşimlerinde deprem hazırlığı yapılırken deniz kaynaklı tehlikeler de planlamaya dâhil edilmeli.

Tsunami, her deniz depreminden sonra meydana gelmez. Ancak deniz tabanında yeterli büyüklükte ve uygun biçimde yer değiştirme oluşturan depremler, kıyılarda olağan dışı dalgalara neden olabilir. Bu nedenle kıyıda yaşayanların ve turizm işletmelerinin tahliye güzergâhlarını, yüksek ve güvenli alanları önceden bilmesi büyük önem taşıyor.

Şiddetli ve uzun süren bir sarsıntının ardından denizin aniden çekilmesi veya olağan dışı biçimde yükselmesi durumunda resmî uyarı beklemeden kıyıdan uzaklaşılması gerekiyor.

Akköy–Balat ve delta zeminlerine dikkat

Büyük Menderes Deltası, Balat ve çevresindeki ova alanlarında yeraltı su seviyesinin yüksek, zeminin ise genç alüvyonlardan oluşması deprem dalgalarının büyümesine yol açabilir.

Bu bölgelerde güçlü bir deprem sırasında şu etkiler görülebilir:

• Sarsıntının yumuşak zeminde büyümesi

• Sıvılaşma

• Zeminde oturma ve farklı çökmeler

• Yol, köprü ve altyapı hatlarında hasar

• Tarım alanlarında ve su kanallarında bozulmalar

Bu nedenle aynı büyüklükteki bir deprem, sağlam kaya zemin üzerindeki yapıyla dolgu veya gevşek alüvyon üzerindeki yapıyı aynı şekilde etkilemeyebilir.

Didim’de yapı güvenliği belirleyici olacak

Depremin büyüklüğü kadar binaların taşıyıcı sistemi, yapım yılı, kullanılan malzeme, mühendislik hizmeti ve bulunduğu zeminin özellikleri de can ve mal kaybını belirliyor.

Didim’in son yıllarda hızla büyüyen, yaz aylarında nüfusu birkaç kat artan bir turizm kenti olması, hazırlık çalışmalarını daha önemli hâle getiriyor. Çok katlı konutlar, siteler, oteller, pansiyonlar, pazar yerleri, okullar ve yoğun kullanılan kamu binaları için düzenli denetim ve risk değerlendirmesi yapılması gerekiyor.

Özellikle eski yapıların performans analizlerinin gerçekleştirilmesi; kolon veya kirişlerine müdahale edilmiş binaların tespit edilmesi ve toplanma alanlarının yapılaşmaya karşı korunması hayati önem taşıyor.

Yamaçlarda kaya düşmesi ve heyelan riski

Akbük başta olmak üzere eğimli ve kayalık alanlarda bulunan yollar ve yerleşimler açısından kaya düşmesi ile yamaç hareketleri de göz ardı edilmemeli.

Kuvvetli sarsıntılar, gevşek kaya bloklarını harekete geçirebilir; istinat duvarlarında, yol şevlerinde ve yamaçlara yakın yapılarda ikincil tehlikeler oluşturabilir. Bu alanların yalnızca bina ölçeğinde değil, yol ve mahalle ölçeğinde incelenmesi gerekiyor.

Deprem değil, hazırlıksızlık felakete dönüşüyor

Bilim insanları bir depremin gününü ve saatini önceden söyleyemiyor. Ancak fayların konumu, zemin koşulları ve olası tehlikeler biliniyor. Bu nedenle yapılması gereken, korku üretmek değil; bilimsel veriler ışığında hazırlık yapmak.

Didim ve yakın çevresinde öncelikle:

• Mahalle ölçeğinde zemin ve sıvılaşma haritaları güncellenmeli.

• Mevcut yapı stoku taranmalı.

• Kıyı mahalleleri için tsunami tahliye güzergâhları belirlenmeli.

• Toplanma alanları görünür tabelalarla işaretlenmeli.

• Oteller ve turizm işletmeleri afet planı hazırlamalı.

• Yazlık sitelerde yaşayanlara düzenli bilgilendirme yapılmalı.

• Arama-kurtarma, sağlık ve haberleşme kapasitesi yaz nüfusuna göre planlanmalı.

• Vatandaşlar aile afet planı hazırlayarak eşyalarını sabitlemeli ve acil durum çantası bulundurmalı.

Aydın’ın ilçe ilçe deprem değerlendirmesine Sismik Uyarı’nın Aydın deprem riski sayfasından ulaşılabiliyor.