Didim Rumeli Derneği'nden Tarihi Cumhuriyet İlkokulu İçin Ortak Koruma Girişimi

Didim Rumeli Derneği'nden Tarihi Cumhuriyet İlkokulu İçin Ortak Koruma Girişimi

Milet Müzesi Müdürü Baran Aydın ile görüşüldü; "Arkeoloji ile kent hafızası birlikte yaşatılabilir"

Yusuf Mehmet Sarışın yazdı

Didim Rumeli Kültürünü Yaşatma ve Dayanışma Derneği, ilçenin yaklaşık bir asırlık eğitim mirası olan Tarihi Cumhuriyet İlkokulu'nun korunması amacıyla önemli bir girişimde bulundu.

Dernek Başkanı Yusuf Gökçe ve yönetim kurulu üyeleri, bugün (9 Temmuz 2026) Aydın (Didim) Milet Müzesi Müdürü Baran Aydın'ı makamında ziyaret ederek, Didim Belediye Meclisi'nin Temmuz ayı toplantısında yeniden gündeme gelen tarihi okul binasının geleceğine ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı.

Görüşmenin ana gündem maddesini, Anıtlar Kurulu tarafından "depreme dayanıksız ve niteliksiz yapı" gerekçesiyle hakkında yıkım kararı bulunan 98 yıllık Tarihi Cumhuriyet İlkokulu oluşturdu.

Hisar Mahallesi'nde, Apollon Tapınağı'nın hemen karşısında ve Eski Köy Hisar Camii'nin bitişiğinde bulunan yapı, yalnızca eski bir okul binası değil, Didim'in Cumhuriyet dönemine tanıklık eden en önemli simgelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Mübadillerin İlk Eğitim Yuvası

Dernek Başkanı Yusuf Gökçe, 1924 yılında Selanik başta olmak üzere mübadeleyle Yoran'a yerleşen ailelerin çocuklarının, Cumhuriyet'in eğitim seferberliği kapsamında 1928 yılından itibaren bu binada eğitim görmeye başladığını belirterek, okulun ilçenin ilk eğitim kurumlarından biri olduğunu söyledi.

Mübadelenin ilk yıllarında papaz evi olarak kullanılan üç derslikli yapının, Didim halkının imece usulü çalışmasıyla okula dönüştürüldüğünü hatırlatan Gökçe, Cumhuriyet'in okuma-yazma seferberliğinin de bu binada başladığını ifade etti.

Yaklaşık dört kuşak Didimlinin aynı sıralarda eğitim gördüğü okul, 1945 yılında çıkan büyük yangında ağır hasar gördü. Devlet desteği beklenmeden köy halkının imece usulü çalışmasıyla yeniden ayağa kaldırılan bina, 1986 yılında vatandaşların katkısıyla kolon ve kirişlerle güçlendirilerek eğitim vermeyi sürdürdü.

2015 yılında yeni okul binasının hizmete girmesiyle boşaltılan yapı, 2016 yılında koruma altına alınmasına rağmen 2022 yılında alınan yıkım kararı nedeniyle yeniden gündeme geldi.

Hisar Camii de Görüşüldü

Toplantıda tarihi okulun hemen yanında bulunan Eski Köy Hisar Camii de ele alındı.

2020 yılında restore edilen cami, taşıyıcı duvarlarında oluşan çatlaklar nedeniyle 2022 yılında ibadete kapatıldı. Bunun üzerine mahalle sakinleri geçici olarak tarihi okul binasını mescit olarak kullanmaya başladı.

2026 yılı yatırım programı kapsamında Aydın Valiliği tarafından caminin yeniden restore edilmesi amacıyla 7 milyon lira ödenek ayrılmış olmasına rağmen çalışmaların henüz başlamadığı belirtildi.

Okulun Altındaki Arkeolojik Kalıntılar

Görüşmede okulun geleceğini etkileyen en önemli unsurun bölgedeki arkeolojik potansiyel olduğu da değerlendirildi.

Apollon Tapınağı çevresinde gerçekleştirilen jeofizik radar çalışmaları ve bilimsel araştırmalarda, okulun altında tapınak kompleksine ait önemli kalıntılar bulunabileceğine yönelik bulgular elde edildiği, bölgede antik stadyum, tiyatro ve çeşitli yapıların devamının yer aldığı yönünde değerlendirmeler bulunduğu ifade edildi.

Bu nedenle ilerleyen süreçte bölgede kapsamlı arkeolojik kazı çalışmalarının planlandığı belirtildi.

"Bu Sadece Bir Okul Değil"

Dernek Başkanı Yusuf Gökçe, Cumhuriyet İlkokulu'nun yalnızca eski bir eğitim binası olmadığını belirterek şunları söyledi:

"Yaklaşık yüz yıldır Didim'de yaşayan mübadil ailelerin, dedelerimizin, ninelerimizin, anne ve babalarımızın anıları bu binada yaşamaktadır. Cumhuriyet İlkokulu, mübadil toplumunun kimliğini ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki eğitim mücadelesini simgeleyen çok önemli bir kültür varlığıdır. Böylesine değerli bir yapının tamamen ortadan kaldırılması toplumumuzda derin bir üzüntüye neden olacaktır."

Gökçe, dernek olarak arkeolojik kazı çalışmalarına karşı olmadıklarını da vurgulayarak, Apollon Tapınağı çevresindeki bilimsel araştırmaların Didim ve Türkiye'nin kültürel mirasına önemli katkılar sağlayacağına inandıklarını söyledi.

"Bizler tarihî değerlerin ortaya çıkarılmasına karşı değiliz. Arkeolojik miras ile Cumhuriyet dönemine ait kent hafızasının birlikte korunabileceğine inanıyoruz." dedi.

Baran Aydın'dan Dikkat Çeken Öneri

Ziyarette Milet Müzesi Müdürü Baran Aydın da okulun tamamen yıkılması yerine alternatif koruma yöntemlerinin değerlendirilebileceğini ifade etti.

Görüşmede, tarihi okul binasının gerekli bilimsel çalışmaların ardından bütünlüğü korunarak 10-20 metre kadar kaydırılması ya da uygun bir alana taşınması seçeneği gündeme geldi.

Bu yöntem sayesinde hem arkeolojik kazıların önünün açılabileceği hem de Didim'in Cumhuriyet dönemine ait en önemli simgelerinden birinin korunabileceği değerlendirildi.

Ayrıca yapının lazer taramayla belgelenmesi, ayrıntılı rölöve çalışmalarının yapılması, gerekirse yapı taşlarının tek tek numaralandırılarak korunması ve restorasyon ilkeleri doğrultusunda yeniden ayağa kaldırılması önerileri de görüşmede ele alındı.

Müze ve Kültür Merkezi Önerisi

Dernek Başkanı Yusuf Gökçe, korunacak tarihi okul binasının yeniden işlevlendirilerek mübadelenin Didim'deki izlerini, Cumhuriyet'in eğitim tarihini ve bölgede ortaya çıkarılacak arkeolojik eserleri anlatan bir müze ve kültür merkezi olarak değerlendirilmesinin ilçeye önemli katkılar sağlayacağını ifade etti.

Toplantıda belediye, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Vakıflar Bölge Müdürlüğü, Koruma Kurulu ve ilgili tüm kurumların ortak akıl çerçevesinde hareket etmesi gerektiği görüşü öne çıktı.

Resmi Girişimler Başlıyor

Didim Rumeli Kültürünü Yaşatma ve Dayanışma Derneği'nin önümüzdeki günlerde ilgili kurumlara resmi başvurularda bulunarak tarihi okulun yıkılmaması, alternatif koruma yöntemlerinin değerlendirilmesi ve kamuoyunun sürece dahil edilmesi yönünde girişim başlatacağı öğrenildi.

Nazik ev sahipliği dolayısıyla Milet Müzesi Müdürü Baran Aydın'a teşekkür eden Dernek Başkanı Yusuf Gökçe, süreci yakından takip edeceklerini belirterek, "Amacımız ortak akıl ve bilim ışığında hareket ederek hem kültürümüzü, hem kent hafızamızı hem de bölgemizin arkeolojik zenginliğini gelecek nesillere en doğru şekilde aktaracak çözümlerin hayata geçirilmesini desteklemektir." ifadelerini kullandı.

Didim'in geçmişini geleceğe taşıyan Tarihi Cumhuriyet İlkokulu'nun kaderinin, bundan sonraki süreçte ilgili kurumların vereceği kararlarla şekillenmesi beklenirken, tartışmanın yalnızca eski bir okul binasının geleceği değil, Yoran'ın, mübadillerin ve Didim'in ortak hafızasının korunması meselesi olduğu değerlendiriliyor.

23.01.2026 - Aydın Valiliği Hisar Camii için 7 milyon lira ödenek ayırdı. Didim Rumeli Kültürünü Yaşatma ve Dayanışma Derneği, yakın zamanda gerçekleştirdiği Yoran Köyü teknik inceleme sırasında da bu çok katmanlı kültür mirasının mevcut durumunu yerinde gözlemlemiş, yaşanan sorunları bir kez daha gündeme taşımıştı.