Baba oğul Koç'lar, Bahçeli'ye 'Bozkurtlu 5 Lira' hediye etti

Cumhuriyet’in İlk Banknotları ve Bozkurtlu 5 Türk Lirası

Yusuf Mehmet Sarışın Araştırması

Cumhuriyet’in ilanından sonra genç Türkiye Cumhuriyeti yalnızca siyasal ve toplumsal devrimler gerçekleştirmedi. Aynı zamanda ekonomik bağımsızlığın da simgelerini oluşturmaya başladı. Bu simgelerin en önemlilerinden biri hiç kuşkusuz milli banknotlardı.

Osmanlı döneminde kullanılan paraların üzerinde Arapça ve Osmanlıca ifadeler bulunuyor, basım işleri ise çoğunlukla yabancı ülkelerde gerçekleştiriliyordu. Cumhuriyet yönetimi ise ekonomik bağımsızlığı güçlendirmek amacıyla yeni Türk parasını oluşturma yoluna gitti.

1927 yılında tedavüle çıkan “Birinci Emisyon” banknotlar, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk resmi kağıt paraları olarak tarihe geçti. İşte bu serinin en dikkat çekici paralarından biri de halk arasında “Bozkurtlu 5 Türk Lirası” olarak bilinen tarihi banknottu.

Bozkurtlu 5 Lira Neden Bu Kadar Önemliydi?

Çünkü bu para yalnızca bir ödeme aracı değildi.

Yeni kurulan Cumhuriyet’in:

• bağımsızlık ruhunu,

• milli kimliğini,

• Anadolu’nun dirilişini,

• Türk tarihinin simgelerini

taşıyordu.

Banknotun arka yüzünde yer alan bozkurt figürü, Türk kültüründe yol gösterici, kurtarıcı ve bağımsızlık sembolü olarak kabul edildiği için dönemin milli ruhunu yansıtıyordu.

Banknotun Ön Yüzünde Neler Vardı?

Bozkurtlu 5 Lira’nın ön yüzünde:

• Ankara Kalesi,

• Türkiye Büyük Millet Meclisi,

• Osmanlıca ve Fransızca yazılar

yer alıyordu.

Henüz Harf Devrimi yapılmadığı için banknot üzerindeki yazılar Osmanlıca hazırlanmıştı. O dönem uluslararası ticaret dili sayılan Fransızca ifadeler de dikkat çekiyordu.

Arka Yüzündeki Bozkurt Figürü

Paranın en dikkat çeken bölümü ise arka yüzündeki bozkurt resmiydi.

Bu figür:

• Türklerin Orta Asya köklerine,

• Ergenekon Destanı’na,

• milli diriliş düşüncesine

atıfta bulunuyordu.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında milli sembollerin yoğun şekilde kullanılması, Kurtuluş Savaşı sonrası oluşan ulusal bilinçle doğrudan bağlantılıydı.

Nerede Basıldı?

Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de modern banknot basım altyapısı bulunmadığı için paralar yurtdışında bastırıldı.

Bozkurtlu 5 Türk Lirası:

• İngiltere’de,

• dünyanın en köklü banknot matbaalarından biri olan
  Thomas De La Rue şirketinde basıldı.

Bu şirket o dönemde birçok ülkenin resmi parasını basıyordu.

Tedavüle Çıkış Tarihi

Bozkurtlu 5 Lira:

• 5 Aralık 1927’de tedavüle çıktı,

• 1937 yılına kadar kullanıldı.

Yaklaşık 10 yıl boyunca Türk halkının cebinde dolaşan bu para, Cumhuriyet’in ekonomik hafızasının önemli parçalarından biri oldu.

O Dönemde 5 Lira Ne İfade Ediyordu?

Bugünün ekonomik ölçüleriyle kıyaslandığında o dönemin 5 lirası oldukça büyük bir değer taşıyordu.

Kaynaklara göre:

• yaklaşık birkaç Cumhuriyet altınına denk alım gücüne sahipti,

• memur maaşları içinde önemli bir yer tutuyordu,

• birçok ailenin haftalık hatta aylık geçiminde etkili olabilecek değerdeydi.

Yani sıradan bir vatandaş için oldukça kıymetli bir paraydı.

Günümüzdeki Koleksiyon Değeri

Bugün Bozkurtlu 5 Lira:

• koleksiyoncuların,

• nümismatların,

• müzayedecilerin

en çok aradığı Türk banknotlarından biri kabul ediliyor.

Özellikle:

• kat izi olmayan,

• yıpranmamış,

• temiz kondisyonlu,

• nadir seri numaralı örnekler

çok yüksek fiyatlara alıcı bulabiliyor.

Bazı örnekler:

• yüz binlerce TL’ye,

• özel müzayedelerde ise daha yüksek rakamlara ulaşabiliyor.

Cumhuriyet’in İlk Banknotlarının Özelliği

Birinci Emisyon banknotlar yalnızca para değildi. Adeta genç Cumhuriyet’in ilanıydı.

Bu paralarda:

• çiftçiler,

• köylüler,

• Ankara manzaraları,

• milli semboller,

• tarihi yapılar

yer aldı.

Çünkü amaç yalnızca ekonomi değil, aynı zamanda yeni Türkiye’nin kimliğini halka göstermekteydi.

Tarihi Bir Hatıra

Bugün bir Bozkurtlu 5 Lira’ya bakıldığında yalnızca eski bir banknot görülmez.

O paranın içinde:

• Kurtuluş Savaşı’nın yorgun ama umutlu Anadolu’su,

• Atatürk devrimlerinin ilk heyecanı,

• milli bağımsızlık ruhu,

• yeni kurulan Cumhuriyet’in özgüveni

saklıdır.

Bir zamanlar Anadolu insanının cebinde dolaşan o para, bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarından kalan sessiz ama çok değerli bir tarih tanığıdır.